De moraal van een crisis

Het zijn bange tijden. Zo van die tijden die je al eens in geschiedenisboeken hebt gelezen, en waarvan je nu beseft dat je er nu middenin zit. Een pandemie bedreigt ons systeem, Covid-19 raast over grenzen en culturen heen. Niet enkel ons gezondheidzorgsysteem wordt zwaar onder druk gezet, maar ook maatschappelijk gevestigde entiteiten zoals onze economie en bij uitbreiding onze vrijheid worden frontaal aangevallen. Mensen hechten veel belang aan vrijheid – mensen in Westerse landen claimen dat althans – die zich weerspiegelt in de moraal van onze tijd. Net die moraal komt in een heel ander daglicht te staan midden in het oog van een wereldwijde crisis. 

Media storm

Eén van de tactieken van mensen om angsten te controleren, is het verzamelen van informatie over onderwerpen die ze als een bedreiging waarnemen. Niet iedereen heeft gelijke toegang tot informatie en niet iedereen kan deze informatie op dezelfde manier begrijpen. Wat is echt nieuws en wat is het niet? Hoe check je bronnen en hoe ga je om met tegenstrijdige info? Ongelijkheid in de informatieverwerking is een zwakke schakel in onze maatschappij bij het bestrijden van een crisis. Het vraagt een morele denkoefening om te bepalen hoe we iedereen gelijke toegang tot de nodige informatie kunnen bieden.  Je kan je afvragen wat de rol moet zijn van de media tijdens deze pandemie. Iedereen gelijk informeren, juiste informatie aanbrengen en daarbij goed je bronnen checken zijn slechts enkele tactieken die er mee voor kunnen zorgen dat iedereen dezelfde kwaliteit van informatie kan ontvangen die belangrijk is om een pandemie in te dijken. Als dat betekent dat we media gratis maken of informerende titels boven spannende titels verkiezen, lijkt mij dat belangrijke materie voor het morele vraagstuk dat de Corona crisis veroorzaakt.

Moreel vraagstuk

Naast het gelijk verdelen van informatie, kunnen we het ook hebben over het gelijk verdelen van middelen. Te weinig reagentia, te weinig mondmaskers, te weinig beschermingsmateriaal, te weinig richtlijnen, te weinig personeel, te weinig financiering. Uit alle zorgsectoren horen we noodsignalen over te weinig middelen, personeel en financiering. Politieke beslissingen uit het verleden hebben zeker een invloed, maar laten we ons niet blindstaren op dat verleden en beter kijken naar het nu. In ons huidige moreel vraagstuk kunnen we ons afvragen wat de rol is van alle grote marktspelers die het nodige materiaal moeten of kunnen leveren. Eindeloze onderhandelingen over prijzen, het achterhouden van stock, recepten van medicijnen niet willen delen … zijn slechts een paar voorbeelden van acties die economische belangen weerspiegelen maar die een onomkeerbare invloed zullen hebben op de uitkomstmaten van deze crisis. Kunnen we als maatschappij een moraal verdedigen waarbinnen economische belangen boven kwaliteit en toegankelijkheid van zorg worden geplaatst? Ik hoop dat de juiste mensen ook snel het juiste antwoord zullen formuleren op dit vraagstuk. 

Maat van de sterkste

Hoe lang de Corona Crisis nog zal duren en wat we maatschappelijk allemaal te lijden zullen hebben, kunnen we momenteel niet voorspellen. Dat er veel verlies zal gemaakt worden en dat er veel doden zullen geteld worden is alvast duidelijk. Uit wereldwijde cijfers blijkt dat het aantal doden de komende dagen en weken nog exponentieel zal stijgen, en nu zien we nog maar het topje van de ijsberg. Waar we op dit moment nog geen zicht op hebben – en mogelijks zullen we dat nooit hebben – is het aantal onrechtstreekse sterfgevallen die we op naam van Corona kunnen zetten. Mensen die te laat of geen gebruik kunnen maken van dringende zorg op dit moment, mensen die fysiek en mentaal langdurige gevolgen zullen overhouden aan de crisis of mensen die te kwetsbaar zijn om nog naar het ziekenhuis over te brengen, zijn maar een paar voorbeelden. Om de draagkracht van zorgverleners te ondersteunen, worden er ethische richtlijnen opgesteld door experten over wie voorrang kan krijgen in de zorg en wie niet, op het moment dat de nodige zorg niet meer voor iedereen beschikbaar is. De sterkte van ons zorgsysteem in goede dagen, nl zorg voor iedereen, zal in deze crisis ook de zwakste schakel blijken.

Morele groei

Zorgverleners zullen voor ethische dilemma’s komen die het verschil zullen maken tussen leven en dood. En ook deze keuzes zullen littekens achterlaten zowel op het individu als het systeem. De dood houdt ons momenteel in de ban. En laat dat nu net een onderwerp zijn waar we het minst graag over praten, hoewel we er vroeg of laat allemaal mee te maken krijgen. Ik hoop dat we hier een wijze levensles uit kunnen leren, n.l. dat het nooit te vroeg is om na te denken en te praten over zorgvoorkeuren, pijn en sterven. Dat het nooit te laat is om onze waarden en normen in vraag te stellen. Dat we als maatschappij kunnen blijven groeien, samen, want de moraal is een verantwoordelijkheid van ons allemaal.

Kathleen Leemans, PhD, UZ Brussel


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.