Opvoeden zonder belonen: positief opvoeden vanuit je hart

In tijden van positief opvoeden, triple P en stickersystemen, lijkt opvoeden zonder belonen haast een straf voor kinderen. Maar niets is minder waar. Opvoeden met beloningen ligt namelijk veel dichter bij straffen dan je denkt. En net daarom proberen wij expliciete beloningen te vermijden. In deze blog probeer ik uit te leggen waarom en hoe we dat concreet aanpakken.

Lees hier alvast hoe wij opvoeden zonder straffen!

Wat is opvoeden zonder belonen?

Als ik zeg dat we opvoeden zonder belonen, bedoel ik niet dat we nooit positief zijn in onze opvoeding, integendeel. We voeden namelijk ook op zonder straffen, of alleszins proberen dat toch :). Dat is een belangrijke nuance, want natuurlijk komt er af en toe wel eens een straf of belang aan te pas, zonder dat we het zelf echt goed doorhebben. Maar dat is deel van mens zijn, we zijn niet perfect. We proberen gewoon ons best te doen en dat is helemaal ok.

Als ik zeg dat we opvoeden zonder belonen bedoel ik dat we geen positieve consequenties vasthangen aan het gedrag van onze kinderen om hen te manipuleren. We zullen nooit een materiële of zelfs emotionele beloning hangen aan goed gedrag, net zomin we een straf zullen hangen aan zogenaamd stout gedrag. En net daarom ligt straffen en belonen zo dicht bij elkaar. Want als je iets belooft als je kind iets doet, en je kind doet het niet en krijgt dus de beloning niet, is dat in se ook een straf.

Voorbeeld over hoe belonen eigenlijk ook straffen is: je vraagt je kind je kamer op te ruimen en als beloning mag het een half uurtje tv kijken. Je kind doet dit omdat het daarna beloond wordt, en niet vanuit een intrinsieke motivatie met het besef waarom opruimen belangrijk is. Als je kind niet opruimt, mag het geen tv kijken en is het eigenlijk ook gestraft.

Hoe pakken wij dit dan aan? Wel met verschillende strategieën eigenlijk:

  • uitleggen waarom we opruimen belangrijk vinden
  • werken met natuurlijke consequenties, bv als je dit eerst van tafel opruimt, kunnen we daarna je schilderspullen op tafel leggen
  • verwachtingen uitspreken, zonder te manipuleren, bv ‘ik zou graag hebben dat je dit even opruimt voor je tv kijkt, anders moet je het straks nog opruimen en dan ga je geen zin meer hebben’
  • voorleven of samen doen

Daarnaast ga je met belonen ook voorbij aan het effect dat je wil bereiken, namelijk dat kinderen uit zichzelf leren om het goede gedrag te stellen. Hieronder een voorbeeld om dat uit te leggen.

Voorbeeld over het foute effect van belonen: toen mijn oudste 3 jaar was begon ze steeds slechter te eten. Ze at bijna geen groenten en dat irriteerde ons als ouders enorm. Daarom beslisten we om te gaan werken met een stickerblad. Dat was de eerste keer dat we met zo een concrete beloning zouden werken, omdat we even geen andere manier meer zagen. Ik maakte een blad met vakjes en voor elke avond dat ze haar bord leeg at kreeg ze een sticker. Als haar blad vol was kreeg ze een kadootje. Natuurlijk had dit blad het gewenste effect, elke avond was haar bord leeg en na 14 dagen had ze haar kanootje verdiend. Maar vlak na het openen van dat kadeootje vroeg ze alweer ‘ik wil nog een kadootje, mama maak je dan een nieuw blad?’. Het was toen dat onze alarmbel afging. We hadden haar geconditioneerd op het krijgen van kado’s, niet op waarom het belangrijk is dat je groenten eet. We hadden ons effect dus volledig gemist. Het was dan ook de eerste en de laatste keer dat er bij ons een stickersysteem in huis kwam.

Voorwaardelijk vs. onvoorwaardelijk

Deze twee voorbeelden zijn natuurlijk heel straight forward. Het is duidelijk wat de beloning is (tv kijken of een sticker) en wat het gewenste gedrag (opruimen bord leeg eten). Maar soms kan je ook verdoken manipuleren, of emotioneel.

'Zo maak je mama verdrietig', of 'nu ben je mijn vriend niet meer'. 

Met zulke uitspraken hang je ook een soort beloning aan gedrag, een soort van voorwaardelijkheid aan jouw liefde, maar het is veel subtieler en niet altijd makkelijk te doorbreken. Het enige wat dit kan doorbreken is het gedrag van je kind los zien van diens persoon. Je kan gedrag afkeuren, of verdrietig worden als die iets bepaald heeft gedaan, maar de persoon die je kind is, blijf je onvoorwaardelijk graag zien, en net dat uiten is wat je kind nodig heeft om in volle vertrouwen op te groeien.

Mag ik dan nooit nog eens positief zijn?

Het vorige voorbeeld legt uit hoe je kan opvoeden zonder straffen. Maar hoe kan je dan opvoeden zonder belonen zonder het gevoel te hebben dat je nooit eens positief en spontaan mag zijn?

Het antwoord is eigenlijk heel eenvoudig: door je hart te volgen en aan je kinderen te laten weten wat je voelt op de moment dat je het voelt. Dat is iets waar we het allemaal moeilijk mee hebben: gevoelens uiten en tonen aan anderen. Gevoelens onder woorden brengen zonder anderen te kwetsen of te beschuldigen. Gevoelens echt voelen zonder ondersteboven te zijn van de impact ervan.

Dat is voor mij de essentie van opvoeden en omgaan met mensen in het algemeen: leven en spreken vanuit je hart of authentiek zijn. Heel dicht bij jezelf blijven en je kinderen leren hetzelfde te doen.

Als je voelt dat je boos wordt, dit gewoon zeggen. Als iets je heel blij maakt, dit gewoon zeggen. Als je iets mooi vindt of goed gevonden, dit gewoon zeggen. Als je trots bent, dit gewoon zeggen.

Opvoeden zonder straffen en belonen is in ons gezin heel organisch gegroeid. Omdat we voelden dat de tegenpool niet bij onze opvoedingsdoelen pasten. Omdat we onze kinderen niet willen manipuleren, of wegduwen maar juist genoeg vertrouwen en zelfbeschikking willen geven om later de juiste keuzes te kunnen maken waar ze zelf 200% achter staan. Het is een leerproces, waarin je je kinderen ook echt kan betrekken, waarin je samen oefent en fouten maakt, maar ook plezier en vooral veel knuffelt en liefde voelt. Verbinding is voor mij dan ook echt de essentie van opvoeden.


Waarom vinden wij dit alles als ouders nu zo belangrijk??

Wel omdat we graag willen dat onze kinderen:
– leren omgaan met grenzen
– zelf grenzen leren aangeven
– respect leren hebben voor grenzen van anderen
– leren controle te nemen over het eigen gedrag
– logische consequenties kunnen inschatten
– intrinsiek gemotiveerd geraken om het ‘juiste’ te doen
– geen schrik of afkeer hebben van machtsvertoon
– zelfvertrouwen krijgen
– vertrouwen en respect hebben voor de medemens.


Wil je meer lezen?

Over natuurlijke consequenties? Klik hier.

Over waarom we beter niet dreigen tegen onze kinderen? Klik hier.

Over waarom opvoeden geen strijd is? Klik hier.

Over waarom de peuterpuberteit net goed is? Klik hier.

Over grenzen leren stellen en baas zijn over je eigen lichaam? Klik hier.


Vond je deze blog fijn om te lezen? Je doet me een groot plezier om hem te ‘liken’ en delen!

Ik blog ook over goed genoeg ouderschap. Wil je zelf ook meewerken aan de reeks bewust maar niet perfect ouderschap? Dan kan! Neem even contact met me op en ik geef je meer informatie.

SHARING IS CARING  ❤


6 reacties op ‘Opvoeden zonder belonen: positief opvoeden vanuit je hart

  1. Belonen en straffen wordt door velen gewoon te eng bekeken. Als iemand blij is door wat ik doe, word ik ook beloond. Want dan word ik daar ook blij van. Iedereen eigenlijk… Met zeggen dat je n’y verdrietig ben, word je kind niet beloond… Want daar krijgt je kind geen fijn gevoel van. Ik wil maar zeggen, dit is net zo goed belonen en straffen, maar wel op een ander niveau… Pure psychologie… 😉 Op het niveau dat er toe doet, daar ben ik mee akkoord… Dus de manier waar ik ook achter sta.

    Like

    1. Ja zeker. Veel volwassenen zien kinderen niet als hun emotionele gelijke terwijl ze dat wel zijn. Alleen reguleren ze het nog niet goed. Maar veel volwassenen ook niet. Gevoelens zijn voor mij een trigger en boodschapper, geen manipulator. Dus als je vanuit de ik boodschap een gevoel weergeeft ‘ik ben verdrietig’ dan is dit een consequentie. Dat is nog anders dan zeggen ‘jij hebt mij verdrietig gemaakt’. Allee ja het zijn kleine nuances soms 🙂

      Like

  2. Belonen en straffen wordt door velen gewoon te eng bekeken. Als iemand blij is door wat ik doe, word ik ook beloond. Want dan word ik daar ook blij van. Iedereen eigenlijk…

    Als je zegt dat je verdrietig bent, wordt je kind niet beloond… Want daar krijgt je kind geen fijn gevoel van en straf je dus ergens wel…

    Dat is pure psychologie en werkt…
    Het is wel straffen en belonen op de manier dat ertoe doet,, dat doen stickers, cadeautjes en overdreven uitgelaten reacties niet…

    Het is ook de meest natuurlijke manier van opvoeden, denk ik, waarbij je bovendien het krijgen van iets niet als doel stelt, maar wel het oh, ik voel dat ik hier zelf een goed gevoel van krijg” en dus gaat naar de essentie (intrinsieke motivatie) waarom je iets zou doen in je leven

    Liked by 1 persoon

Laat een reactie achter op Hippiemeisje Reactie annuleren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.