Positieve effecten van aangekondige controles in het verkeer? Waarom deze korte termijn oplossingen werken in Vlaanderen.

Het was overlaatst zowaar een nieuwsitem. Men had onderzoek gedaan naar het effect van controles en boetes in het verkeer op snel rijden en ongevallen. Wat bleek? De Vlaming paste zijn gedrag het meest positief aan naargelang het aantal controles boetes er uitgedeeld werden. In andere landen zoals Nederland hadden ‘straffen’ een veel kleiner effect. Ik schrok er eerlijk gezegd niet van. Hoe kan dat, hoor ik je denken. Wel dat wil ik gerust even toelichten.

Pavlov

Laten we beginnen met de theorie achter het psychologisch concept ‘behaviorisme’. Gedragsverandering als het ware op basis van externe stimuli. Het bekendste voorbeeld zijn de honden van Pavlov. Deze wetenschapper deed in de jaren 1920 experimenten met honden en het afscheiden van speeksel. Zo leerde hij honden speeksel af te scheiden simpelweg door een bel te rinkelen. De honden kregen namelijk bij elk voedermeent een bel te horen. Zo leerden ze de bel te associeren met voedsel, wat ook conditionering heet. Dus telkens het belletje af ging, dachten ze dat ze eten kregen en gingen ze dus automatisch meer speeksel aanmaken. Prachtig toch, dat gedrag gereguleerd kan worden door een externe stimuli. Maar is dat wel zo?

Van de bel naar de strafstoel

Zo deed behaviorisme of gedragskunde zijn intrede in de jaren 50, op alle levensvlakken. Opvoeding en onderwijs introduceerde zo straffen en belonen. Men ontdekte dat men aan de hand van simpele straffen en beloningen het gedrag van kinderen wenselijk konden maken. Men introduceerde de ‘regel’ voor een tik op de vingers, wat later uitgroeide tot de pedagogische tik, men introduceerde het strafstoeltje voor introspectie over wat men fout had gedaan. Wat later kwamen er ook beloningssystemen bij zoals stickers en kadi’s voor kinderen die zich wel voorbeeldig gedroegen. Men ontdekte als het ware dat men op zeer snelle en effectieve manier controle kon uit oefenen op gedrag. Maat waar men niet bij stilstond waren de gevolgen op lange termijn van deze controle.

Van de strafstoel naar een korte termijn denken

Waar men onvoldoende bij stilstond toen men de revolutionaire gedragstheorieën implementeerde was het effect dat deze zouden hebben op lange termijn voor kinderen en volwassenen. Wat een kind dat gestraft wordt namelijk niet leert wanneer het wel goed gedrag stelt, is om dat gedrag uit zichzelf te stellen. Daarom hebben straffen enkel positieve gevolgen op korte termijn, evenals belonen. Kinderen die vaak gestraft of beloond worden zullen er alles aan doen om de straf te ontlopen, ze zullen dus braaf zijn om geen straf te krijgen of om een beloning te krijgen, niet omdat ze het grotere nut inzien van zich goed gedragen en luisteren naar anderen. We lerend aardoor heel erg denken op korte termijn: als ik nu dit doe, dan krijg ik dat, als ik nu dit niet doe, dan mag ik zeker en vast wel. We leren heel erg functioneren op korte bevredigingen en heel erg denken in dan, als … Dat zie je nog steeds heel erg bij volwassenen: we rijden enkel op aangepaste snelheid als er controles zijn, want dan krijgen we zeker geen boete. Eens die controles wegvallen hervallen we vaak in hetzelfde slechte gedrag omdat e niet hebben geleerd waarom het belangrijk is dat we niet te snel of niet dronken rijden. We hebben door de straf geen intrinsieke motivatie ontwikkeld (dus in onszelf) om veilig gedrag te stellen om zo onszelf en anderen te beschermen.

Gevolgen op lange termijn

Wanneer kinderen het gevoel krijgen dat ze geen controle hebben over bepaald gedrag en er dan voor gestraft worden (bv wenen bij pijn of boos worden als iemand iets zegt of doet wat ze niet leuk vinden), dan zullen ze dat gedrag nog erger stellen zodat ze aandacht krijgen (want negatieve aandacht is ook aandacht). Kinderen die onderworpen worden aan arbitraire regels en macht zullen als volwassene mogelijks wat problemen hebben met gezag: ze zullen ofwel een angst ontwikkelen en altijd slaafs volgen zonder naar hun eigen waarden en normen te kijken, of ze zullen net een aversie ontwikkelen en zich heel erg gaan afzetten tegen gezag en macht. En laten beide nu net niet de effecten zijn die wij als ouders op het oog hebben voor ons volwassen kind.

Meer nog, het leren gedrag stellen om anderen te behagen en zichzelf daarbij te negeren hangt onlosmakelijk samen met een laag zelfbeeld. We worden alleen beloond als we doen wat anderen zeggen, we leren niet naar onze eigen noden te kijken en we leren niet dingen te doen voor onszelf. Net daarom hebben wij het als volwassen zo moeilijk met thema’s als zelfliefde, zelfvertrouwen en zelfbeeld.

De link met mild ouderschap

Daarom vind ik het als mama zo belangrijk om rekening te houden met de gevoelens en noden van alle leden van ons gezin. En ook daarom straf ik niet. Ik beng hen waarden en normen bij, maar ook regels en gezag. Maar ik doe dat niet op een autoritaire manier. Door expliciet straf en beloning aan de kant te laten, maar daarentegen in de zetten op logische gevolgen en duidelijke grenzen vanuit mijn waarden en normen, probeer ik mijn kinderen intrinsiek aan te leren waarom het belangrijk is dat ze luisteren naar anderen, en da ze regels respecteren of nadenken over veiligheid. Daardoor leren ze bepaald ‘juist’ gedrag te stellen omdat het belangrijk is, veilig is, of gewoon respectvol is, in plaats van ‘als ik dat niet doe, wordt ik gestraft’. Het kost iets meer moeite en tijd in het begin maar op lange termijn blijft het aangeleerde gedrag veel robuuster aanwezig en leren ze ook vertrouwen op zichzelf, en hun eigen waarden en normen. De tijd die investeer op korte termijn, levert me sowieso heel veel voldoening en tijd op lange termijn.

Moeten boetes en controles dan zomaar afgeschaft worden?

Nee, dat denk ik niet. We zitten nu eenmaal in een controlerend systeem dat vereist dat wetten nageleefd worden, zoniet wordt je gestraft. Als we nu plots zouden stoppen met boetes en controles zou het ontaarden en zouden we wel wat tijd nodig hebben voor alles weer ‘natuurlijk’ normaliseert. Wat wel nodig is, lijkt me, is een grote ommekeer in het opvoeden. Het inzicht dat straffen en belonen enkel in bepaalde context het gewenste effect beoogt, en dat we zeker op langere termijn andere strategieën nodig hebben om kinderen en volwassenen tot juist en goed gedrag aan te sporen. Alles begint met hoe de ouders van nu naar hun kinderen kijken. Als ze hen af en toe de kans geven om zelf te experimenteren met wat goed en fout is (zonder daarbij iemands veiligheid op het spel te zetten), leren kinderen dat ze ook zelf een oordeel kunnen vellen over hun eigen gedrag, en zelf kunnen bepalen wat goed en slecht is, zonder dat er een straf of beloning vanbuiten nodig is. Zachtjes aan kunnen kinderen zo weer leren vanuit zichzelf te doen wat juist is, als ze daar in hun jeugd, al is het maar af en toe, de kans voor krijgen. Pas bij verandering aan de basis, geloof ik dat er ook een kentering kan komen op maatschappelijk vlak. Of we ooit het controlesysteem van onze huidige maatschappij kunnen loslaten, weet ik niet, maar we kunnen alleszins wel proberen om kinderen weer kritischer te maken, en meer zelfvertrouwen mee te geven voor de toekomst. Ik geloof alleszins heel erg in onze kinderen en hoe zij zullen opkomen voor hun toekomst, hun geluk, en hun leefwereld.

Misses Lee, x


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.